NGÀY 16/11/1532: TRẬN CAJAMARCA VÀ BƯỚC NGOẶT TRONG LỊCH SỬ ĐẾ QUỐC INCA
Ngày 16 tháng 11 năm 1532, tại thành phố Cajamarca thuộc Peru ngày nay, một sự kiện đã làm thay đổi lịch sử Nam Mỹ. Chỉ với khoảng 168 binh sĩ, nhà chinh phục người Tây Ban Nha Francisco Pizarro đã tổ chức cuộc phục kích bất ngờ, bắt sống hoàng đế Atahualpa của Đế quốc Inca. Sự kiện được biết đến với tên gọi trận Cajamarca, mở đầu bước ngoặt quan trọng trong quá trình chinh phục một trong những đế quốc hùng mạnh nhất châu Mỹ thời bấy giờ.

Đế quốc Inca trước cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha
Vào đầu thế kỷ XVI, Đế quốc Inca là một cường quốc rộng lớn ở phía tây Nam Mỹ, trải dài trên lãnh thổ của nhiều quốc gia ngày nay như Peru, Ecuador, Bolivia, Chile và Argentina. Với kinh đô đặt tại Cuzco, người Inca đã xây dựng một nền văn minh phát triển, nổi tiếng với hệ thống đường giao thông xuyên núi, ruộng bậc thang, các công trình thủy lợi và những kiến trúc bằng đá được xây dựng hết sức tinh xảo.
Tuy nhiên, vào năm 1532, đế quốc này đang rơi vào tình trạng bất ổn. Sau khi hoàng đế Huayna Capac qua đời, hai người con là Huáscar và Atahualpa đã tranh giành ngai vàng, dẫn đến một cuộc nội chiến kéo dài. Cuối cùng, Atahualpa giành chiến thắng và bắt giữ Huáscar, nhưng cuộc xung đột đã khiến đất nước chịu nhiều tổn thất, đồng thời làm gia tăng sự chia rẽ giữa các phe phái trong triều đình. Bên cạnh đó, những đợt dịch bệnh lan đến vùng Andes từ trước cũng ảnh hưởng nặng nề đến dân cư bản địa. Chính trong hoàn cảnh ấy, đoàn quân Tây Ban Nha do Francisco Pizarro chỉ huy đã tiến vào lãnh thổ Inca.

Ngày 16/11/1532: Cuộc phục kích tại Cajamarca
Ngày 15 tháng 11 năm 1532, Pizarro cùng đoàn quân tiến vào Cajamarca, nơi Atahualpa đang đóng quân gần đó với một lực lượng đông đảo. Biết mình có quân số ít hơn rất nhiều, Pizarro không lựa chọn đối đầu trực diện mà tìm cách bắt giữ người đứng đầu đế quốc. Ông cử sứ giả đến mời Atahualpa tham dự một cuộc gặp tại quảng trường trung tâm thành phố vào ngày hôm sau, đồng thời bí mật bố trí bộ binh, kỵ binh và hỏa khí trong những công trình xung quanh.
Chiều ngày 16 tháng 11, Atahualpa xuất hiện tại quảng trường trên một chiếc kiệu được trang trí sang trọng, có đông đảo quan chức, quý tộc và người phục vụ đi theo. Phần lớn đoàn tùy tùng không mang vũ khí chiến đấu, trong khi lực lượng quân sự chủ lực vẫn đóng bên ngoài. Tại đây, giáo sĩ Vicente de Valverde đến gặp Atahualpa, đưa ra những yêu cầu liên quan đến việc tiếp nhận Kitô giáo và thừa nhận quyền lực của quốc vương Tây Ban Nha. Cuộc đối thoại không đạt được thỏa thuận. Một số tài liệu kể rằng Atahualpa đã ném một cuốn sách tôn giáo xuống đất, nhưng chi tiết này vẫn có những cách ghi chép khác nhau.

Ngay sau cuộc gặp, quân Tây Ban Nha bất ngờ phát động tấn công. Tiếng súng, tiếng pháo vang lên, các toán kỵ binh lao ra từ những vị trí ẩn nấp, khiến đoàn tùy tùng Inca rơi vào hỗn loạn. Binh sĩ Tây Ban Nha dùng kiếm thép tấn công, trong khi nhiều người Inca cố gắng bảo vệ chiếc kiệu của Atahualpa. Do không được chuẩn bị cho cuộc giao chiến, đoàn hộ tống nhanh chóng bị áp đảo. Cuối cùng, Atahualpa bị bắt sống ngay tại quảng trường.
Cuộc phục kích diễn ra trong thời gian ngắn nhưng khiến rất nhiều người Inca thiệt mạng, trong khi phía Tây Ban Nha chịu tổn thất không đáng kể. Theo một số ghi chép, Pizarro bị thương ở tay khi ngăn binh sĩ sát hại Atahualpa, bởi ông muốn giữ vị quân chủ này làm tù nhân. Chỉ trong một buổi chiều, người đứng đầu đế quốc rộng lớn đã rơi vào tay một lực lượng ngoại quốc có quân số chưa đến 200 người.
Số phận bi thảm của hoàng đế Atahualpa
Sau khi bị bắt, Atahualpa bị giam giữ tại Cajamarca. Nhận thấy người Tây Ban Nha đặc biệt quan tâm đến vàng bạc, ông đề nghị trao một khoản tiền chuộc khổng lồ để đổi lấy tự do. Theo các ghi chép lịch sử, Atahualpa hứa cung cấp đủ vàng để chất đầy một căn phòng đến độ cao đã định, cùng một lượng bạc lớn gấp đôi. Theo lệnh của ông, nhiều hiện vật quý giá từ các đền thờ, cung điện và kho tàng Inca được vận chuyển đến Cajamarca.
Tuy nhiên, mặc dù đã nhận được lượng vàng bạc rất lớn, người Tây Ban Nha vẫn không trả tự do cho Atahualpa. Năm 1533, ông bị đưa ra xét xử dưới quyền kiểm soát của những người chinh phục với nhiều cáo buộc, trong đó có việc liên quan đến cái chết của Huáscar. Cuối cùng, Atahualpa bị kết án tử hình và hành quyết tại Cajamarca. Cái chết của ông khiến tình hình chính trị Inca càng thêm rối ren, tạo điều kiện để Pizarro tiếp tục mở rộng cuộc chinh phục.
Sau đó, quân Tây Ban Nha tiến sâu vào lãnh thổ Inca và chiếm được kinh đô Cuzco vào tháng 11 năm 1533. Tuy vậy, người Inca không hoàn toàn khuất phục. Năm 1536, Manco Inca Yupanqui lãnh đạo một cuộc nổi dậy lớn nhằm giành lại kinh đô. Các lực lượng kháng chiến sau đó tiếp tục duy trì một trung tâm quyền lực tại Vilcabamba. Phải đến năm 1572, khi quân Tây Ban Nha đánh chiếm Vilcabamba và hành quyết Túpac Amaru I, chính quyền Inca độc lập cuối cùng mới chấm dứt tồn tại.
Vì sao trận Cajamarca trở thành bước ngoặt lịch sử?
Chiến thắng tại Cajamarca không có nghĩa là 168 binh sĩ Tây Ban Nha đã đánh bại toàn bộ quân đội Inca. Trên thực tế, đây là một cuộc phục kích nhằm bắt sống người đứng đầu đế quốc, được thực hiện trong lúc đoàn tùy tùng của ông không chuẩn bị chiến đấu. Thành công của Pizarro đến từ yếu tố bất ngờ, lợi thế của ngựa chiến và vũ khí bằng thép, cùng việc lựa chọn thời điểm khi Đế quốc Inca vừa trải qua một cuộc nội chiến nghiêm trọng.
Trong những năm tiếp theo, người Tây Ban Nha còn tận dụng mâu thuẫn giữa các phe phái Inca và liên minh với một số cộng đồng bản địa để mở rộng quyền kiểm soát. Cuộc chinh phục đã mở đường cho việc thành lập Phó vương quốc Peru vào năm 1542, đưa phần lớn vùng Andes vào hệ thống thuộc địa Tây Ban Nha. Chiến tranh, dịch bệnh và những chính sách khai thác thuộc địa gây ra nhiều tổn thất nặng nề cho cư dân bản địa, đồng thời làm thay đổi sâu sắc đời sống chính trị, kinh tế và văn hóa của khu vực.
Gần 500 năm đã trôi qua, trận Cajamarca ngày 16/11/1532 vẫn được xem là một trong những bước ngoặt quan trọng nhất của lịch sử Nam Mỹ. Sự kiện cho thấy một đế quốc dù rộng lớn và hùng mạnh vẫn có thể rơi vào tình thế nguy hiểm khi nội bộ chia rẽ và đánh giá sai đối phương. Dù chính quyền Inca cuối cùng bị xóa bỏ, nền văn minh của họ vẫn để lại những di sản có giá trị đặc biệt, từ thành phố cổ Machu Picchu đến những truyền thống văn hóa của cư dân Andes còn được lưu giữ cho đến ngày nay.
Khám phá thêm từ Đường Chân Trời
Đăng ký để nhận các bài đăng mới nhất được gửi đến email của bạn.
Bạn phải đăng nhập để bình luận.