Quan điểm và nguyên tắc triển khai AI trong nhà trường: Lấy con người làm trung tâm

Kỳ 1:Trí tuệ nhân tạo trong giáo dục THCS: Hiểu đúng để dạy – học hiệu quả

Kỳ 2: AI trong giáo dục phổ thông: Lợi ích, rủi ro và những hiểu lầm cần tránh

UNICEF cũng nhấn mạnh rằng mọi hệ thống AI liên quan đến trẻ em phải đảm bảo an toàn, minh bạch, không phân biệt đối xử, bảo vệ dữ liệu và tôn trọng quyền trẻ em . Những nguyên tắc này được Bộ GD&ĐT tích hợp vào khung nội dung giáo dục AI dành cho học sinh THCS.

AI phải phục vụ mục tiêu giáo dục, không dẫn dắt giáo dục

AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu học tập, gợi ý nội dung phù hợp và giảm tải công việc hành chính. Tuy nhiên, tài liệu nhấn mạnh rằng giáo viên vẫn là người quyết định cuối cùng: lựa chọn công cụ, kiểm tra độ chính xác, đánh giá mức độ phù hợp với học sinh.

UNESCO gọi đây là human-centred AI – mô hình trong đó con người giữ quyền kiểm soát, còn AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế tư duy, cảm xúc hay trách nhiệm của giáo viên và học sinh

Minh bạch và giải thích được

Một nguyên tắc quan trọng là học sinh phải hiểu AI hoạt động như thế nào, dựa vào dữ liệu gì, và có thể sai ở đâu. UNICEF yêu cầu các hệ thống AI dành cho trẻ em phải có khả năng giải thích, giúp các em nhận biết rủi ro và tránh bị thao túng thông tin .

Trong lớp học, điều này có nghĩa là giáo viên cần hướng dẫn học sinh phân tích kết quả AI đưa ra, đặt câu hỏi phản biện và không chấp nhận câu trả lời “vì AI nói vậy”.

Công bằng và không thiên vị

UNESCO cảnh báo rằng AI có thể tái tạo thiên kiến xã hội nếu dữ liệu đầu vào không đa dạng hoặc không được kiểm soát . Vì vậy, học sinh THCS cần được học cách nhận diện thiên vị dữ liệu, hiểu vì sao AI có thể đưa ra kết quả thiếu công bằng và biết cách kiểm chứng thông tin.

Bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư của học sinh

UNICEF nhấn mạnh rằng dữ liệu trẻ em phải được bảo vệ ở mức cao nhất: không thu thập quá mức, không chia sẻ trái phép và phải có cơ chế kiểm soát rõ ràng .

Trong trường học, điều này đồng nghĩa với việc:

• Không dùng công cụ AI yêu cầu đăng tải thông tin cá nhân nhạy cảm
• Không để học sinh cung cấp hình ảnh, giọng nói, vị trí cho các nền tảng không rõ nguồn gốc
• Giáo viên phải kiểm tra chính sách bảo mật trước khi cho học sinh sử dụng

Tôn trọng quyền trẻ em và thúc đẩy sự phát triển toàn diện

UNICEF yêu cầu AI phải hỗ trợ sự phát triển lành mạnh của trẻ, không gây hại về tâm lý, cảm xúc hoặc hành vi . Điều này đặc biệt quan trọng khi học sinh THCS dễ bị ảnh hưởng bởi chatbot, deepfake hoặc nội dung sai lệch.